Oogaandoeningen

Cataract

Macula Degeneratie

Glaucoma

Netvliesloslating

Droge ogen

Retina Pigmentosa

Diabetische Retinopathie

Vlekken en flitsen

Regionale Centra

Cataract (Staar)

Definitie

De term "cataract" verwijst naar een verlies van helderheid van de ooglens. De lens wordt troebel. Naarmate deze vertroebeling zich verder zet kan het licht niet meer doorheen de lens en kan de retina (netvlies) het licht niet meer ontvangen. Wat men dan ziet zijn troebele beelden en verminderd zicht. Men zou het kunnen vergelijken met het kijken door een vuil venster waardoorheen het licht niet meer kan.

Oogstructuur

Om cataract te kunnen begrijpen moeten we iets weten over de structuur van het oog. Wanneer we naar een voorwerp kijken, dan wordt het licht op dat voorwerp weerkaatst en deze weerkaatste lichtstralen gaan door "het venster" van ons oog. Dit helder venster is de cornea (voorvlak van het oog). Het licht gaat dan verder dieper in de zwarte centrale pupil. De pupil is donker omdat het binnenin het oog donker is. Denk maar eens dat je kijken in een schoenendoos waarin je een gat hebt geprikt. Als je erin kijkt, dan is het donker. De lichtstralen gaat dus via de pupil doorheen de ooglens, ook kristallens genoemd. Deze lens is helder van structuur en doet de lichtstralen breken, zodat ze op het netvlies vallen, net zoals een lens van een fototoestel ervoor zorgt dat het beeld op de film valt. Verder gaan dan deze lichtstralen via de optische zenuw naar de visuele hersenen achteraan ons hoofd. Daar gebeurt het zien.

Cataract is dus niet een velletje dat over de ogen groeit, zoals vele mensen nog denken. Cataract is een vertroebeling van de lens zelf. Men kan niet voorspellen hoe snel cataract zich ontwikkelt. Sommige cataracten ontwikkelen zich heel langzaam, andere heel snel. Een plots verlies van het zicht kan dus nooit duiden op cataract.

Ontstaan

Als men voldoende lang leeft is de kans dat men cataract ontwikkelt hoger, want cataract is leeftijdsgebonden. Andere factoren zoals erfelijkheid spelen ook een rol. Als beide ouders cataract hebben gehad, dan is het ook mogelijk dat het kind dit op oudere leeftijd ook zal hebben. Bepaalde ziekten zoals diabetes, lang gebruik van bepaalde medicaties zoals steroïden, langdurige blootstelling aan UV-licht, kwetsuren aan het oog kunnen aanleiding zijn om cataract te ontwikkelen. Omwille deze verschillende omstandigheden kan cataract zich op alle leeftijden ontwikkelen. Ze kan onstaan op de leeftijd van 60 jaar, maar ook vroeger of ook later. Ook is congenitale cataract mogelijk.

De oorzaken van cataract is niet zo goed gekend. Het heeft wel met het verouderingsproces te maken. Maar het ontstaan kan bespoedigd worden door kwetsuren, oogonsteking, langdurige gebruik van bepaalde medicaties, UV-licht, diabetes.

In gevallen van diabetes is het nodig om deze ziekte onder controle te houden. Ook hebben studies kunnen aantonen dat langdurige blootstelling aan het zonnelicht het risico tot cataractontwikkeling kan doen toenemen. Het is daarom aan te bevelen om goede zonneglazen (UV-absorptie) te dragen. Ook is goede voeding ten zeerste aan te bevelen. Het dagelijks innemen van multivitaminen kan cataractvorming voorkomen. Ook hebben studies aangetoond dat roken het risico tot cataractvorming verhoogt.

Symptomen

De algemene kenmerken zijn een geleidelijke, pijnloze vertroebeling van het zicht, een schittering en een gevoeligheid voor licht. Ook zien we vaak een vraag naar verandering van brillenglazen om beter te zien. Er is een nood om meer licht te gebruiken bij het lezen, een vergeling van de kleuren, de omgeving wordt mistig. De vertroebeling kan zich centraal in de lens gebeuren waardoor het centraal zicht troebel wordt. Het kan ook gebeuren dat de vertroebeling zich meer perifeer voortdoet. Het centraal zicht blijft dan helder. Een optometrist en oogarts kan met behulp van een spleetlamp de ooglens bekijken en cataract vaststellen. De chirurgische behandeling wordt enkel door een oogarts uitgevoerd. Deze operaties zijn meestal zeer succesvol.

Maculadegeneratie

Maculadegeneratie is een verzameling oogaandoeningen die elk een verschillende ontstaanswijze hebben. Zij hebben de overeenkomst dat zij schade aanrichten op dezelfde plek in het oog: de zogenaamde gele vlek, ofwel de macula lutea, kortweg macula genoemd. Vaak wordt maculadegeneratie slijtage van het netvlies genoemd. De meest voorkomende vorm van maculadegeneratie is de leeftijdgebonden maculadegeneratie (LMD). Deze vorm begint meestal na het vijftigste levensjaar. Maculadegeneratie kan ook ontstaan ten gevolge van andere ziekten (o.a. suikerziekte) of verwonding.

Maculadegeneratie kent verschillende vormen. De twee meest bekende zijn de droge en de natte vorm. Bij de droge vorm hopen zich bleekgele afzettingen (drusen) op in de macula. Bij deze vorm vallen er geleidelijk aan kleine stukjes uit het beeld weg. Heel langzaam zal het gezichtsvermogen minder worden. Dit proces gaat geleidelijk en het kan soms jaren duren voordat iemand problemen krijgt met het zien.

Bij de ‘natte’ vorm gaan bloedvaatjes achter de macula groeien, waarbij vocht en bloed in- of onder het netvlies komt. Dit beschadigt de lichtgevoelige cellen in het netvlies. Uiteindelijk ontstaat een litteken in de macula. Bij deze vorm raken de beelden vervormd, waarna het gezichtsvermogen meestal snel slechter wordt. Uiteindelijk leidt dit tot een blinde vlek in het centrum van het blikveld.

Maculadegeneratie Vereniging Nederland

Vereniging die de belangen behartigt van mensen met Maculadegeneratie (MD). MD is de meest voorkomende oogaandoening die leidt tot ernstige slechtziendheid. Vooral het centrale gedeelte van het netvlies, de macula (belangrijk voor het scherp kunnen zien), raakt aangetast. Door MD raakt men meestal langzaam, maar soms in korte tijd, het vermogen kwijt om details te kunnen waarnemen. Binnen de vereniging is ruime gelegenheid tot het uitwisselen van ervaringen van mensen met MD.

Telefoon: 030 2980707

E-mail: mdvereniging@viziris.nl

Website: www.mdvereniging.nl

Glaucoma

Diagnose

Vroegtijdige diagnose en een zorgvuldige behandeling zijn de sleutels om gezichtsverlies ten gevolge van glaucoma te voorkomen.

Hoe werkt het oog

Het oog is omringd en beschermd door een taai, witte bedekking: de sclera. Vooraan het oog bevindt zich de cornea, het "venster" van het oog waardoorheen het licht binnen in het oog komt. De iris, het gekleurde gedeelte van het oog, controleert de hoeveelheid licht dat binnen in het oog komt door de pupil groter of kleiner te maken. De ooglens breekt de lichtstralen op het netvlies achteraan het oog. Zenuwvezels en bloedvezels vormen de optische zenuw, die de beelden naar de visuele hersenen achteraan het hoofd brengt. De plaats waar de optische zenuw het oog verlaat wordt de optische schijf genoemd.

Het voorste deel van het oog is gevuld met helder vocht dat de lens, iris en cornea voedt. Deze vloeistof wordt constant gevormd door ciliaire weefsels rond de lens en wordt geabsorbeerd in de bloedstroom door een netwerk van drainagekanalen rond de buitenste hoek van de iris. Deze productie, bevloeiing en drainage is een continue proces dat noodzakelijk is voor de gezondheid van het oog. Deze vloeistof is verschillend van de tranen die buiten het oog worden geproduceerd. Men zou het vloessysteem kunnen vergelijken met het sanitair in de keuken. De ciliaire weefsels die de vloeistof produceren is de kranen. De drainagekanalen zijn de pijpleidingen. Als he systeem goed werkt wordt de juiste hoeveelheid vocht dat geproduceerd wordt in het oog weggevoerd. De druk binnen in het oog blijft constant (enkel kleine schommelingen zijn toegestaan).

Wat is glaucoma

Men spreekt van glaucoma wanneer er te veel vloeistof in het oog is, zodat de oogdruk verhoogt. De drainagekanalen kunnen verstopt of bedekt zijn, maar de ciliaire weefsels blijven vocht produceren. De druk neemt geleidelijk toe en duwt tegen de optische schijf. Dit veroorzaakt visuele veranderingen en verlies van zicht. De eerste visuele veranderingen zijn miniem en beïnvloeden weinig of niet het centraal zicht. Het gebeurt dat de patiënt dit niet opmerkt, omdat we vooral centraal kijken.

Risicogroep

Het geleidelijk opbouwen van de druk begint gewoonlijk zonder discomfort of pijn. Zij die een hogere risico hebben voor glaucoma zijn:

1. meer dan 60 jaar

2. familieleden met glaucoma

3. hoge bijziendheid

Het onderzoek

Een glaucoomonderzoek is aanbevolen

1. op 35 en 40 jaar

2. om de 3 jaar na de leeftijd van 40 jaar

3. om de 2 jaar na de leeftijd van 55 jaar

4. om het jaar als je tot de risicogroep behoort

Soorten

Er is de open-hoek-glaucoma en de gesloten-hoek-glaucoma. Meestal hebben we te doen met de open-hoek-glaucoma. De progressie is zeer geleidelijk, naarmate de drainagekanale verstopt geraken. Open-hoek-glaucoma is een glaucoma waar de hoek tussen iris en cornea open blijft.

Gesloten-hoek-glaucoma komt zelden voor. De druk stijgt heel snel. De afvoer is niet meer mogelijk. Het is net alsof er een stuk papier in de afvoerkanalen zit in de pijpleidingen van de keuken. De hoek tussen cornea en iris is nauw. Dit soort glaucoma kan zich voordoen wanneer de pupil vergroot is door bepaalde medicatie of in een donkere ruimte of in een cinemazaal. De symptomen zijn ernstige hoofdpijn, duizeligheid, regenboogkleuren rond het licht 's nachts, zeer troebel zicht. Deze vorm van glaucoma vraagt onmiddellijk behandeling.

Behandeling

Behandeling van acute glaucoma (gesloten-hoek) vraagt microchirurgie of laser. Meestal zijn ze succesvol. Verdere controle is noodzakelijk, omdat open-hoek-glaucoma zich later nog kan voordoen.

Er is algemeen gesproken geen behandeling voor glaucoma. Ze kan wel onder controle gehouden worden. Eens de diagnose er is, is er levenslange controle nodig.

De diagnose gebeurt door het meten van de oogdruk (normaal: 12 à 22 mm Hg). Men kan ook de optische schijf bekijken met een ophtalmoscoop. Het meten van het perifeer veld is een derde techniek die toegepast wordt. Gonioscpie is een techniek om na de hoek tussen iris en cornea na te gaan. Zo kan men het onderscheid kennen tussen chronische en acute glaucoma (open hoek of gesloten hoek)

Het maken van een diagnose is niet altijd even eenvoudig. De druk kan hoog zijn maar de optische zenuw en het gezichtsveld kan geen enkel probleem vertonen. Sommigen mensen hebben geen enkel nadeel, zelfs al is de druk hoog. In ieder geval is zorg nodig wanneer de druk in beide ogen niet gelijk is, als er kleine veranderingen te zien zijn in de optische zenuw en als er glaucoma in de familie aanwezig is.

Glaucoomvereniging

Vereniging voor en van mensen met een verhoogde kans op Glaucoom. De Glaucoom-vereniging geeft onder andere voorlichting over Glaucoom en behartigt de belangen van mensen met Glaucoom en belangstellenden. Op werkdagen van 09.00 uur tot 17.00 uur telefonisch bereikbaar via de medewerkers van de Ooglijn van Viziris. Viziris is de koepelorganisatie van patiënten/ belangenorganisatie van mensen met een (verhoogde kans op) oogaandoening.

Telefoon: 030 2945444 (Ooglijn van Viziris)

E-mail: info@glaucoomvereniging.nl

Website: www.glaucoomvereniging.nl

Netvliesloslating

Oorzaak

De meeste netvliesloslatingen worden veroorzaakt door een of meerdere scheurtjes in het netvlies. Deze gaatjes of scheurtjes worden veroorzaakt door veranderingen in het glasachtig lichaam, een geleiachtige stof binnen in het oog, die op een aantal plaatsen vast zit aan de achterkant van het oog, het netvlies.

Wanneer het glasvocht gaat krimpen en als dit proces te snel verloopt, dan kunnen er op de plekken van aanhechting met het netvlies gaatjes ontstaan. Zo kan er vloeistof tussen netvlies en de diepere lagen van het oog komen. Dit is nu netvliesloslating: dat deel van het netvlies dat losgelaten is van de diepere laag kan niet meer goed functioneren.

Als men heel veel zwevende vliegjes en lichtflitsen ziet, dan kan dit duiden op een verande-ring van het glasvocht, hetgeen kan leiden tot gaatjes in het netvlies en verder tot netvlies-loslating. Soms is er netvliesloslating zonder vlekjes of flitsen, maar merkt men een uitval van het gezichtsveld. Zolang het centrale deel van het netvlies niet heeft losgelaten, is de gezichtsscherpte nog vrij goed.

Het komt voor dat een netvliesloslating begint met een plotseling verlies van het gezichts-vermogen omdat bij het ontstaan van het gaatje een bloedvat is gescheurd en er bloed in de glasvochtruimte is gelopen.

Behandeling

Als er een gaatje is, dan kan men netvliesloslating voorkomen door läserbehandeling. Indien er reeds loslating is, dan is een uitgebreide behandeling nodig. Er zijn verschillende methoden:

1. operatie door läserstraal: als er nog weinig netvliesloslating is kunnen rondom de gaatjes "brandwondjes" gemaakt worden. Deze wondjes gaan een litteken vormen en kleven het netvlies vaster aan de onderliggende lagen. De gaatjes worden niet groter en wordt voorkomen dat er glasvocht achter het netvlies kruipt. Zo'n behandeling duurt niet lang en is niet pijnlijk.

2. operatie: wanneer er wel veel vocht onder het netvlies is gekomen, kan er geen litteken meer gevormd worden. Dan wordt er een bandje rond het oog gebracht. Soms wordt er een gaatje in de oogbol gemaakt om het vocht te laten aflopen. Het netvliesgat wordt met koudeapplicatie behandeld om een goede verkleving van het netvlies met de onderlaag tot stand te brengen. Dan wordt het gaatje dichtgedrukt met den "sponsje" van siliconenmateriaal.

3. vitrectomie: het weghalen van het glasvocht. Het kan nodig zijn om met behulp van gas, siliconenolie of andere middelen het netvlies stevig op zijn plaats te drukken

Resultaat

In 90% van de gevallen lukt het op het netvlies terug aanliggend te krijgen. Zo blijft het gezichtsvermogen behouden.

Droge ogen

Sommigen produceren te weinig traanvocht of het traanvocht is van slechte kwaliteit dat het oog niet voldoende vochtig houdt. Dan gaan de ogen gaan branden, steken of slijm afscheiden. Traanvocht heeft als belangrijke functie om het oog vochtig te houden. Bij elke knippering wordt een dun laagje traanvocht over de cornea verdeeld. Dit dun laagje noemet men 'traanfilm' het dient om het oog te beschermen tegen buitenlucht.

Deze traanfilm bestaat uit drie bestanddelen:

1. olielaag
2. waterlaag
3. slijmlaag

Het olielaagje wordt geproduceerd door de kliertjes van Meibomius (kleine kliertjes in de oogleden). De functie hiervan is een te snelle verdamping van traanvocht te voorkomen. Het waterlaagje dient om het oog schoon te houden. De slijmlaag zorgt dat de waterige laag zich gelijmatig over het hoog verdeelt en zich er goed aan vasthecht.

De oorzaken van droge ogen kunnen verschillende zijn. Het kunnen ook bijwerkingen zijn van geneesmiddelen, o.a. anti-depressiva, anti-histamine, tranquillizers. Het veelvuldig gebruik van nasale sprays kan ook leiden tot droge ogen. Andere oorzaken zijn te weinig knipperingen, of slechte knipperingen.

Droge ogen komen vaak voor in de menopauze. Ook gebeurt het dat bepaalde vrouwen in de menopauze juist heel veel tranen produceren.

Als behandeling gebruikt men kunstmatige tranen. Ook kan het dragen van een bril de verdamping tegengaan. Sommige artsen maken het traanafvoerkanaaltje tijdelijk dicht.

Zelf kun je thuis de luchtbevochtiging verbeteren. Een speciale bril die aan de zijkanten is afgesloten kan ervoor zorgen dat de ogen bij het fietsen niet vlug uitdrogen door de wind. Het vermijden van haarföhn, ventilator, rokerige ruimten. Ook kan het dragen van contactlenzen bij droge ogen problemen geven.

Retina Pigmentosa

Retina Nederland

Patiëntenvereniging van mensen met onder andere de oogziekte Retinistis Pigmentosa. De vereniging biedt opvang en lotgenotencontact, informatieverstrekking, belangenbehartiging en stimuleert wetenschappelijk onderzoek.

Telefoon: 030 2980697

E-mail: secretariaat@retinanederland.org

Website: www.retinanederland.org

Diabetische Retinopathie

Door suikerziekte kunnen er oogklachten ontstaan en zelfs tot blindheid leiden. Diabetische retinopathie (diabetes die de retina of netvlies aandoet) is een complicatie van suikerziekte waarbij er veranderingen optreden in de bloedvaten van het netvlies.

Deze veranderingen kunnen zich in twee vormen voordoen:

1. de wand van de bloedvaten is veranderd waardoor lekkage van vocht en bloed optreedt (exsudatieve retinopathie)
2. vorming van nieuwe bloedvaten (proliferatieve retinopathie).

Deze bloedvaatjes zijn broos en kunnen bloedingen het glasvocht veroorzaken

Een läserbehandeling kan in grote gevallen dit proces vertragen of doen stoppen. Men kan de lekkende bloedvaten dichtlassen (bij exsudatieve retinopathie). Bij proliferatieve retinopathie moet men het gehele netvlies behandelen.

Als er bloedingen zijn in het glasvocht, dan kan een behandeling met koude (cryotherapie) helpen om de abnormale bloedvaten, die de bloedingen hebben veroorzaakt, te doen verdwijnen. Ook kan een vitrectomie (verwijdering van glasvocht) uitgevoerd worden.

Het is belangrijk voor suikerzieken dat zij regelmatig hun ogen laten onderzoeken en meer bepaald naar de toestand van de bloedvaten op het netvlies

Retina Nederland

Patiëntenvereniging van mensen met onder andere de oogziekte Retinistis Pigmentosa. De vereniging biedt opvang en lotgenotencontact, informatieverstrekking, belangenbehartiging en stimuleert wetenschappelijk onderzoek.

Telefoon: 030 2980697

E-mail: secretariaat@retinanederland.org

Website: www.retinanederland.org

Vlekken en flitsen

Glasvocht kan soms krimpen en op sommige plekken loslaten van het netvlies. Dit loslaten van het glasvocht gaat soms gepaard met lichtflitsen. Het is net of er een TL- lamp aan en uitgaat. Ook dit gaat meestal vanzelf weer over. Als de lichtflitsen aanhouden en gepaard gaan met veel zwarte vlekjes dan is onderzoek noodzakelijk. Bij een ontsteking zal behandeling noodzakelijk zijn. Wanneer een gaatje in het netvlies is ontstaan, is meestal een laserbehandeling nodig om een netvliesloslating te voorkomen. Ook bij suikerziekte kan een laserbehandeling nodig zijn.

Regionale Centra